Η συζήτηση για το μέλλον των Πανελληνίων επανέρχεται στο προσκήνιο με αφορμή τις δηλώσεις της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη, η οποία έβαλε σαφές «φρένο» στα σενάρια άμεσης κατάργησής τους μέσω του Εθνικού Απολυτηρίου. Παρότι αναγνώρισε ότι το ισχύον σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ χρειάζεται συνολικά επανεξέταση, ξεκαθάρισε πως η χώρα δεν είναι ακόμη έτοιμη για μια τόσο ριζική αλλαγή. Όπως ανέφερε, η κατάργηση των Πανελληνίων δεν μπορεί να γίνει «με δηλώσεις πυροτεχνήματα», αλλά μόνο μέσα από έναν μακροχρόνιο, σοβαρό και υπεύθυνο σχεδιασμό.

Ειδικότερα σε δηλώσεις της στο MEGA η κα Ζαχαράκη ξεκαθάρισε ότι «θεωρώ ότι πρέπει να φτάσουμε στο σημείο που πρέπει να καταργήσουμε τις εξετάσεις, όμως δεν είμαστε ακόμα εκεί. Κάθε κατάργηση πρέπει να την κάνουμε με υπευθυνότητα και όχι με δηλώσεις πυροτεχνήματα». Το ζήτημα της κατάργησης των Πανελληνίων είναι αρκούντως απαιτητικό και χρειάζεται προσεκτικούς χειρισμούς καθώς οποιαδήποτε αλλαγή θα πρέπει πρώτα να διασφαλίζει ότι δεν θα ενισχυθούν οι κοινωνικές ανισότητες ούτε θα δημιουργηθούν νέες στρεβλώσεις στην πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η άποψη της υπουργού απηχεί και την κοινωνία καθώς οι Πανελλήνιες, παρά τις αδυναμίες τους, εξακολουθούν να θεωρούνται ένα αντικειμενικό και αδιάβλητο σύστημα, το οποίο χαίρει ευρείας αποδοχής.

Στα σκαριά ο διάλογος για το Εθνικό Απολυτήριο

Το 2026 αναδεικνύεται σε κομβικό έτος για την εκπαίδευση, καθώς το Υπουργείο Παιδείας ανοίγει τον φάκελο του Εθνικού Απολυτηρίου, επιχειρώντας μια μεταρρύθμιση με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Πρόκειται για ένα εγχείρημα υψηλών απαιτήσεων, το οποίο η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, καλείται να υλοποιήσει σε ένα περιβάλλον έντονου πολιτικού και κοινωνικού σκεπτικισμού, με βασικό ζητούμενο τη συναίνεση και τη θεσμική σταθερότητα.

Η καθιέρωση ενός σύγχρονου και αξιόπιστου Εθνικού Απολυτηρίου εντάσσεται στον κυβερνητικό σχεδιασμό για το σχολείο του 2040. Στόχος είναι το Λύκειο να πάψει να λειτουργεί αποκλειστικά ως προθάλαμος των Πανελληνίων και να αποκτήσει ξανά παιδαγωγικό βάρος. Όπως τονίζεται από πλευράς Υπουργείου Παιδείας, διαφάνεια, ισοτιμία και κοινοί κανόνες θα αποτελέσουν βασικούς πυλώνες της μεταρρύθμισης στο Λύκειο, ώστε το απολυτήριο να αποκτήσει κύρος και αξιοπιστία.

Η Σοφία Ζαχαράκη τονίζει ότι «το 2026 είναι η χρονιά που η κυβέρνηση Μητσοτάκη θα επιδιώξει μια νέα Παιδαγωγική και Κοινωνική Συμφωνία για το σχολείο του 2040. Μέσα από έναν ευρύ εθνικό διάλογο για ένα σύγχρονο, αξιόπιστο Εθνικό Απολυτήριο, με κανόνες, διαφάνεια και ισοτιμία, ώστε και το Λύκειο να ξαναγίνει η καρδιά της εκπαίδευσης. Έναν διάλογο με ανοιχτές διαδικασίες, τεκμηρίωση και δημόσια λογοδοσία, με στόχο να καταλήξουμε σε δεσμεύσεις που θα αντέχουν στον χρόνο. Να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για όσα δεν λειτούργησαν. Να διαφυλάξουμε όσα πέτυχαν. Να συμφωνήσουμε, επιτέλους, σε έναν κοινό πυρήνα ποιότητας και δικαιοσύνης που δεν θα αλλάζει με κάθε κυβέρνηση».

Το στοίχημα της συναίνεσης

Ωστόσο, το φιλόδοξο κυβερνητικό σχέδιο συναντά σοβαρές αντιδράσεις. Η αντιπολίτευση το αντιμετωπίζει με έντονο σκεπτικισμό, εκφράζοντας φόβους ότι το Εθνικό Απολυτήριο θα οδηγήσει σε έμμεση κατάργηση των Πανελληνίων χωρίς επαρκείς εγγυήσεις αξιοκρατίας ή, αντίθετα, σε έναν πιο σύνθετο και πιεστικό εξεταστικό μηχανισμό. Κεντρικό επιχείρημα είναι ότι η ενδοσχολική αξιολόγηση, σε ένα άνισο εκπαιδευτικό σύστημα, μπορεί να εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι μαθητές, οι οποίοι εμφανίζονται κάθετα αντίθετοι στο ενδεχόμενο εφαρμογής του Εθνικού Απολυτηρίου. Οι μαθητές κάνουν λόγο για ένα «σενάριο τριπλών Πανελληνίων», εκφράζοντας την ανησυχία ότι θα εξετάζονται ουσιαστικά και στις τρεις τάξεις του Λυκείου, με διαρκή βαθμολογική πίεση και εξεταστικό άγχος. Όπως τονίζουν, αντί να μειωθεί το βάρος των εξετάσεων, υπάρχει ο κίνδυνος να πολλαπλασιαστεί. Οι μαθητές υποστηρίζουν ότι το Λύκειο κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν μαραθώνιο συνεχών αξιολογήσεων, χωρίς πραγματική αναβάθμιση της γνώσης, ενώ εκφράζουν φόβους για περαιτέρω ενίσχυση της παραπαιδείας. «Αν οι βαθμοί όλων των τάξεων μετρούν για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, τότε οι Πανελλήνιες δεν καταργούνται, απλώς επεκτείνονται», σημειώνουν χαρακτηριστικά.

Από την πλευρά του Υπουργείου Παιδείας, η απάντηση είναι ότι τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί και πως η διαδικασία βρίσκεται σε φάση διαλόγου. Η Σοφία Ζαχαράκη επιμένει στην ανάγκη μιας νέας Παιδαγωγικής και Κοινωνικής Συμφωνίας, με ανοιχτές διαδικασίες, τεκμηρίωση και δημόσια λογοδοσία, ώστε να αποφευχθούν λάθη του παρελθόντος και αιφνιδιασμοί. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει. Μπορεί ένα τόσο ευαίσθητο θέμα να προχωρήσει χωρίς τη συναίνεση της μαθητικής κοινότητας και με την αντιπολίτευση απέναντι; Το Εθνικό Απολυτήριο φιλοδοξεί να αποτελέσει τομή στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά κινδυνεύει να εξελιχθεί σε πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης, αν δεν απαντηθούν με σαφήνεια οι φόβοι για ένα νέο, πιο πιεστικό εξεταστικό μοντέλο.