Η «κοινωνική εργασία» στο σχολείο προτείνεται ως εναλλακτικό μέτρο αντί της αποβολής για τους παραβατικούς μαθητές, στο πλαίσιο της Εθνικής Στρατηγικής για την πρόληψη της ανήλικης παραβατικότητας, που παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μαξίμου από την καθηγήτρια Εγκληματολογίας Βάσω Αρτινοπούλου, παρουσία του Πρωθυπουργού. Το νέο πλαίσιο στοχεύει στην αποκατάσταση, την ευθύνη και την επανένταξη – όχι στον αποκλεισμό.
Τι σημαίνει «κοινωνική εργασία» στο σχολείο
Η πρόταση περιλαμβάνει την υποχρεωτική συμμετοχή των μαθητών που επιδεικνύουν παραβατική συμπεριφορά σε ενδοσχολικές δράσεις κοινωνικού χαρακτήρα.
Όπως περιγράφεται:
- «Υποστήριξη σε μαθητές μικρότερων τάξεων (στη μελέτη μαθημάτων κ.λπ.), βοήθεια σε σχολικές δραστηριότητες, φροντίδα του σχολικού περιβάλλοντος, κ.ά.»
Η προσέγγιση αυτή υιοθετεί παιδαγωγικά και επανορθωτικά στοιχεία: αποδοκιμάζεται η πράξη, όχι ο μαθητής, ενώ δίνεται χώρος για ενεργή συμμετοχή και αλλαγή.
Γιατί απομακρυνόμαστε από την αποβολή
Το έγγραφο αναφέρει ότι η αποβολή έχει περιορισμένα παιδαγωγικά οφέλη, συχνά ενισχύει την αποξένωση και δεν προσφέρει ουσιαστική αντιμετώπιση της συμπεριφοράς.
Η νέα στρατηγική βασίζεται στην παιδαγωγική-συμβουλευτική αξιοποίηση της αποβολής, με δυνατότητα «αναστολής της» εφόσον ο μαθητής εμπλακεί σε θετικές δράσεις στο σχολικό περιβάλλον
Συνδυαστικά μέτρα για ένα υποστηρικτικό σχολείο
Η κοινωνική εργασία λειτουργεί μέσα σε ένα ευρύτερο πλέγμα παρεμβάσεων, όπως:
- Υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των μαθητών σε μη βίαιη επικοινωνία, διαμεσολάβηση και επίλυση συγκρούσεων
- Υπογραφή συμβολαίου σχολείου-γονέα, με κοινούς κανόνες, στόχους και υποχρεώσεις
- Καθιέρωση ετήσιας εκδήλωσης για την πρόληψη της βίας, με συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων
- Πλήρης κάλυψη των σχολικών μονάδων με σχολικούς ψυχολόγους, με αναλογία 1:5
Αντί για ποινή: Επανένταξη και κοινότητα
Η στρατηγική επιδιώκει τη μετακίνηση από το τιμωρητικό μοντέλο στην επανορθωτική προσέγγιση, ακολουθώντας ευρωπαϊκές καλές πρακτικές.
Προτείνεται επίσης:
- Παρακολούθηση καλλιτεχνικών, πολιτιστικών και αθλητικών δραστηριοτήτων ως αναμορφωτικό μέτρο
- Δημιουργία ειδικών κέντρων αξιολόγησης και παρέμβασης για σοβαρότερες περιπτώσεις
- Ενίσχυση των κοινοτικών μέτρων, με στόχο την ένταξη και όχι τον στιγματισμό
Η κοινωνική εργασία εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο στήριξης
Η Εθνική Στρατηγική προβλέπει:
- Συμμετοχή των γονέων με άδεια από την εργασία για εκπαιδευτικές δράσεις στις 11 Δεκεμβρίου (Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού)
- «Ανοιχτές ημέρες» με δράσεις κατά της βίας σε όλη την κοινότητα
- Ομάδες γονέων ανά σχολική μονάδα για στήριξη στη διαχείριση συμπεριφοράς
- Δημιουργία ψηφιακού αποθετηρίου καλών πρακτικών κατά της ενδοσχολικής βίας
Η σχολική διαρροή και η σύνδεσή της με την παραβατικότητα
Η στρατηγική εστιάζει στο γεγονός ότι:
- Παιδιά που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο έχουν αυξημένες πιθανότητες περιθωριοποίησης, φτώχειας και παραβατικότητας
- Προτείνεται πιλοτική λειτουργία τεχνικών γυμνασίων για μαθητές 12-15 ετών, με πρακτική κατεύθυνση και δυνατότητα συνέχισης σε ΕΠΑΛ ή ΓΕΛ
Ενίσχυση του ρόλου των εκπαιδευτικών και της σχολικής ηγεσίας
Η στρατηγική προβλέπει:
- Υποχρεωτική παρουσία συμβούλων εκπαίδευσης στα σχολεία 3 φορές την εβδομάδα
- Νομική προστασία εκπαιδευτικών όταν καταγγέλλουν περιστατικά βίας
- Καθιέρωση ετήσιων Σχεδίων Δράσης και επικαιροποίηση των Κανονισμών Λειτουργίας με στόχο την πρόληψη της βίας
- Δημιουργία ασφαλών χώρων για εμπιστευτική συζήτηση και καθοδήγηση
Τι αλλάζει στην πράξη
Το ΥΠΑΙΘΑ αναμένεται να εκδώσει ειδική εγκύκλιο για την εφαρμογή του νέου πλαισίου από το 2025, ενώ οι δράσεις εντάσσονται στον Εθνικό Στρατηγικό Σχεδιασμό 2025-2030, με επιμέρους χρονοδιαγράμματα, πιλοτικές εφαρμογές και θεσμική συνεργασία με δικαιοσύνη, ΕΛ.ΑΣ., κοινωνικές υπηρεσίες και εκπαιδευτικούς φορείς.
«Η στρατηγική οραματίζεται μια κοινωνία όπου τα παιδιά θα μεγαλώνουν χωρίς φόβο και απειλή – σε ένα σχολείο που δεν τιμωρεί, αλλά διαπαιδαγωγεί»
